Ouderen van verpleeghuis Humanitas Akropolis kunnen op reis in een nagebouwde treincoupé

Bericht uit het AD van Nikki Catlender 

Twee bordeauxrode banken, een ouderwets prullenbakje, een kleine tafel aan de raamkant (alleen de asbak daarin ontbreekt) en het bagagerek. De NS-coupé lijkt regelrecht uit vroeger tijden te komen. Het opvallendste is het raam. Op een daarin gemonteerd tv-scherm gaan landschappen, bruggen, sporen en stations voorbij. Het beeld is haarscherp en niet van echt te onderscheiden.

Antje Kieneker (89) is de allereerste bewoonster van Akropolis die plaatsneemt in de coupé. Met een treinkaartje in de hand (‘je kan altijd gecontroleerd worden’) staart ze minutenlang naar het scherm. ,,Ik maak een retourtje Dordrecht, dat heb ik gewonnen’’, zegt ze glunderend. ,,Wat is Nederland toch mooi.”

Het is dertig jaar geleden dat ze voor het laatst in de trein zat. Toen maakte ze een reis naar haar familie in Veenendaal. ,,Dat was altijd een uitje. Dat kan ik nu niet meer”, zegt Kieneker. Ze had niet gedacht dat ze ooit nog een rit zou maken. ,,Meid, gaan we met de trein. Ga ik dat nog wel halen”, vroeg ze haar begeleidster. ,,Nu weet ik dat de rit ín Akropolis is. Dat is heel erg leuk.”

Gespreksstof

In de Akropolis wonen zo’n 250 tot 300 bewoners met een lichamelijke beperking of een vorm van dementie. ,,Zij komen nog amper in een bus of trein en zijn daarvoor vaak afhankelijk van het antwoord op de vraag of hun familie het aandurft”, zegt Nicole van Namen van Humanitas.

Voor partners, kleinkinderen en andere geliefden is de coupé een uitkomst. ,,Als mensen dement raken, is een gesprek voeren soms best lastig. Deze trein geeft gespreksstof”, zegt Van Namen. Vaak herinneren bewoners zich niet meer wat ze gisteren hebben gedaan, maar nog wel gebeurtenissen van lang geleden, vertelt ze.

Dat herkent Hidde van Hoeven van de Rotterdamse afdeling van Alzheimer Nederland. Zijn dementerende moeder woont ook in de Akropolis. ,,Ik kom dingen over haar te weten die ik nog niet wist, omdat ze nu vaak praat over herinneringen die zijn opgeslagen in haar langetermijngeheugen”, zegt hij. In het verpleegtehuis hebben ouderen relatief weinig afleiding, volgens hem. ,,Maar of je nou een, twee of vijf keer in deze coupé zit, dat maakt voor de doelgroep natuurlijk niet uit.”

Flatscreen

Met de zogenoemde hoofdreiscoupé wil de NS mensen met dementie wat afleiding geven en herinneringen laten ophalen. Van Den Haag, via Rotterdam en Dordrecht naar Zeeland: de beelden op de flatscreen zijn een week oud, zegt NS-woordvoerder Arno Leblanc. ,,En de onderdelen komen uit oude gebruikte NS-treinen.”

In Nederland zijn inmiddels 290.000 mensen met dementie. Naar schatting loopt dat aantal op tot ruim een half miljoen in 2040. Dementie wordt daarmee de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. Conducteurs in echte treinen hebben steeds vaker te maken met dementerenden.

Daarom werkt de NS samen met Alzheimer Nederland om onder meer conducteurs bewuster te maken. Het komt voor dat mensen niet meer weten waar ze zijn, zich opsluiten in de wc, of uit paniek aan de noodrem trekken. ,,Hoe ga je om met iemand met dementie, hoe herken je dat?”, zegt Dilia van der Heem van Alzheimer Nederland.

De Hoofdreiscoupé blijft een maand in Rotterdam staan en verhuist dan naar tien andere verpleeghuizen. Haarlem was de eerste stop.